Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers

Naam interventie Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 03-07-2014
De interventie in het kort
Doelgroep

Thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers. Het gaat om mensen met een lichte tot matig ernstige vorm van dementie die (nog) kunnen functioneren in de setting van een buurtcentrum en hieraan plezier kunnen beleven.

Doel

Met een klein vast team van begeleiders (professionals en vrijwilligers) tijdig ondersteuning bieden aan mensen met dementie en hun mantelzorgers op een laagdrempelige, sociaal geïntegreerde plek in de wijk. Dit voorkomt dat de mantelzorger overbelast raakt én zorgt ervoor dat de persoon met dementie langer thuis kan blijven wonen.

Aanpak in het kort

De interventie bestaat uit programmaonderdelen voor de persoon met dementie, voor de mantelzorger en voor beiden. Tijdens een maandelijks overleg met de persoon met dementie, de mantelzorger en de professionals kunnen deelnemers hun ervaringen, behoeften en wensen uiten. Buurtbewoners kunnen vrijblijvend het centrum binnenlopen, deelnemen aan de informatiebijeenkomsten en naar het spreekuur gaan.

Uitvoering
Type organisatie

Zorg- of welzijnsorganisaties (bij voorkeur een combinatie van beide) die ondersteuning/begeleiding (willen) bieden aan thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers op een laagdrempelige plek in de wijk, kunnen in samenwerking met andere zorg- en welzijnsorganisaties in de wijk een Ontmoetingscentrum opzetten en uitvoeren. Momenteel zijn er 120 Ontmoetingscentra in Nederland en daarnaast nog ongeveer 20 in voorbereiding (VUMC, juli 2014).

Randvoorwaarden
  • De aanbieder heeft een projectplan voor het realiseren van een Ontmoetingscentrum. Het projectplan voorziet in een gecombineerd ondersteuningsprogramma voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Dit programma bevat de volgende elementen: 1) een dagsociëteit voor de persoon met dementie, 2) gespreksgroepen en (publieke) informatieve bijeenkomsten voor de mantelzorgers, 3) een (publieks)spreekuur, 4) een gemeenschappelijk maandelijks centrumoverleg en 5) sociale activiteiten.
  • Het Ontmoetingscentrum komt op een centrale laagdrempelige, bij voorkeur publieke, locatie in de woonwijk. Natuurlijke sociale integratie met andere wijkbewoners is daardoor mogelijk.
  • Het Ontmoetingscentrum werkt samen met andere zorg- en welzijnsinstellingen in de regio voor de uitvoering van programmaonderdelen en/of verwijzing. De samenwerking staat bij voorkeur beschreven in een samenwerkingsprotocol.
  • Het Ontmoetingscentrum maakt deel uit van de ketenzorg en staat onder verantwoordelijkheid van een ketenpartner (zorg en/of welzijn).

Benodigde ruimte:

Voor de deelnemers met dementie

  • op maandag, woensdag en vrijdag een gezellige open ruimte van ongeveer 50 m2 met tafels en stoelen in een (bestaand) ontmoetings-/buurtcentrum in de wijk. Eventueel een tweede ruimte om andere activiteiten in te organiseren (schilderen, koor, timmerclub etc.)
  • drie dagen per week (maandag, woensdag en vrijdag) een ruimte groot genoeg om psychomotorische therapie te bieden, bij voorkeur een kleine gymzaal of grotere ruimte. Balspelen en andere bewegingsactiviteiten moeten hierin mogelijk zijn.

Voor de mantelzorgers

  • op een vaste dag in de week (‘s ochtends of ‘s middags) twee uur een ruimte waar 15 tot 20 personen kunnen deelnemen aan een informatieve bijeenkomst of gespreksgroep. 
  • eenmaal per week (bij voorkeur op maandag, woensdag of vrijdag) twee uur een ruimte met tafel en telefoon waar de programmacoördinator spreekuur kan houden.
  • eenmaal per maand een ruimte die groot genoeg is om het centrumoverleg te houden, waar naast de mantelzorgers en personeel ook de mensen met dementie aanwezig zijn (afhankelijk van het aantal deelnemers 25 tot 30 personen).
Materialen

Dröes & Breebaart (1994). Amsterdamse Ontmoetingscentra: Een nieuwe vorm van ondersteuning voor dementerende mensen en hun verzorgers. Amsterdam: Thesis Publishers.
• Dröes, R.M. & Ganzewinkel, J. van (2005). Draaiboek ‘Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers’. Amsterdam: VU Medisch Centrum (2e herziende druk).
• Helpdesk Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers. VUMC. http://www.vumc.nl/afdelingen/ontmoetingcentradementie/ontmoetingscentra/ondersteuning/
• Cursus personeel Ontmoetingscentra (zie cursusprogramma op website Ontmoetingscentra)
• Dijk, A.M., Dröes, R.M., Hoek, L. van, Meiland, F.J.M. Draaiboek Laagdrempelige Psychogeriatrische Dagbehandeling met Mantelzorgondersteuning. VU medisch centrum. Afdeling Psychiatrie/Afdeling Huisartsgeneeskunde en Ouderengeneeskunde, Amsterdam, 2014.

Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 03-07-2014
Interventie is beoordeeld door Commissie 7: Ouderenzorg (Vilans)
Onderzoek

Deelname aan het geïntegreerde ondersteuningsprogramma in een Ontmoetingscentrum blijkt een positievere invloed te hebben op de competentiegevoelens van mantelzorgers dan een reguliere psychogeriatrische dagbehandeling. Mantelzorgers geven ook aan dat zij zich door de ontvangen ondersteuning in het Ontmoetingscentrum minder belast voelen.
Daarnaast hebben de Ontmoetingscentra een positiever effect op gedrags- en stemmingsontregelingen van mensen met dementie, vooral op het gebied van inactiviteit, niet-sociaal gedrag, depressie en op de mate van zelfwaardering en leidt het gecombineerde programma tot uitstel van opname in een verpleeghuis van mensen met dementie.

Eigenaar en contact
Eigenaar VUmc, afd. Psychiatrie
Contactpersoon Prof.dr. Rose-Marie Dröes, rm.droes@vumc.nl, 020 444 55 61
Verwijzingen
Interventieoverzichten