Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers

Naam interventie Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 23-03-2021
De interventie in het kort
Doelgroep

thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers. Het gaat om mensen met een lichte tot matig ernstige vorm van dementie die (nog) kunnen functioneren in de setting van een buurtcentrum en hieraan plezier kunnen beleven en hun mantelzorgers die zelf ook van het ondersteuningsprogramma gebruik willen maken

Doel

Met een klein vast team van begeleiders (professionals en vrijwilligers) tijdig begeleiding en ondersteuning te bieden aan mensen met dementie en hun mantelzorgers bij het omgaan met de gevolgen van dementie op een laagdrempelige, sociaal geïntegreerde plek in de wijk. Dit voorkomt dat de mantelzorger overbelast raakt, zorgt ervoor dat de persoon met dementie sociale contacten behoudt, emotioneel in balans blijft en langer thuis kan blijven wonen.

Aanpak in het kort

Deze gecombineerde interventie bestaat uit programmaonderdelen voor de persoon met dementie, voor de mantelzorger en voor beiden. Tijdens een maandelijks overleg met de persoon met dementie, de mantelzorger en de professionals kunnen deelnemers hun ervaringen, behoeften en wensen uiten. Buurtbewoners kunnen vrijblijvend deelnemen aan de informatiebijeenkomsten die het ontmoetingscentrum organiseert en naar het spreekuur gaan. Als het Ontmoetingscentrum geïntegreerd is in een buurt- of ouderencentrum ontstaan op natuurlijke wijze contacten tussen buurtbewoners en deelnemers van het Ontmoetingscentrum

Uitvoering
Type organisatie

Ontmoetingscentra bevinden zich op een laagdrempelige, sociaal geïntegreerde, plek in de wijk. Mensen met dementie en hun mantelzorgers doen zo in de eigen omgeving sociale contacten op. En buurtbewoners komen op een ongedwongen wijze in contact met mensen met dementie. Een geschikte locatie voor een Ontmoetingscentrum is een buurtcentrum, ouderencentrum of wijkcentrum, huis of ruimte bij de kerk. Zorg- of welzijnsorganisaties (bij voorkeur een combinatie van beide) die ondersteuning/begeleiding (willen) bieden aan thuiswonende mensen met dementie en hun mantelzorgers op een laagdrempelige plek in de wijk, kunnen in samenwerking met andere zorg- en welzijnsorganisaties in de wijk een Ontmoetingscentrum opzetten en uitvoeren. Momenteel zijn er meer dan 170 Ontmoetingscentra in Nederland (VUMC, oktober 2020). De centra zijn het kader van het internationale MEETINGDEM-project (2014-2017) inmiddels ook in enkele andere landen in Europa en daarbuiten adaptief geïmplementeerd (Engeland, Italië, Polen, Spanje, Australië).

Randvoorwaarden
  • De aanbieder heeft een projectplan voor het realiseren van een Ontmoetingscentrum. Het projectplan voorziet in een gecombineerd ondersteuningsprogramma voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Dit programma bevat de volgende elementen: 1) een dagsociëteit voor de persoon met dementie, 2) gespreksgroepen en (publieke) informatieve bijeenkomsten voor de mantelzorgers, 3) een (publieks)spreekuur, 4) een gemeenschappelijk maandelijks centrumoverleg en 5) sociale activiteiten.
  • Het Ontmoetingscentrum komt op een centrale laagdrempelige, bij voorkeur publieke, locatie in de woonwijk. Natuurlijke sociale integratie met andere wijkbewoners is daardoor mogelijk.
  • Het Ontmoetingscentrum werkt samen met andere zorg- en welzijnsinstellingen in de regio voor de uitvoering van programmaonderdelen en/of verwijzing. De samenwerking staat bij voorkeur beschreven in een samenwerkingsprotocol.
  • Het Ontmoetingscentrum maakt deel uit van de ketenzorg en staat onder verantwoordelijkheid van een ketenpartner (zorg en/of welzijn).

Benodigde ruimte:

Voor de deelnemers met dementie

  • op maandag, woensdag en vrijdag een gezellige open ruimte van ongeveer 50 m2 met tafels en stoelen in een (bestaand) ontmoetings-/buurtcentrum in de wijk. Eventueel een tweede ruimte om andere activiteiten in te organiseren (schilderen, koor, timmerclub etc.)
  • drie dagen per week (maandag, woensdag en vrijdag) een ruimte groot genoeg om psychomotorische therapie te bieden, bij voorkeur een kleine gymzaal of grotere ruimte. Balspelen en andere bewegingsactiviteiten moeten hierin mogelijk zijn.

Voor de mantelzorgers

  • op een vaste dag in de week (‘s ochtends of ‘s middags) twee uur een ruimte waar 15 tot 20 personen kunnen deelnemen aan een informatieve bijeenkomst of gespreksgroep. 
  • eenmaal per week (bij voorkeur op maandag, woensdag of vrijdag) twee uur een ruimte met tafel en telefoon waar de programmacoördinator spreekuur kan houden.
  • eenmaal per maand een ruimte die groot genoeg is om het centrumoverleg te houden, waar naast de mantelzorgers en personeel ook de mensen met dementie aanwezig zijn (afhankelijk van het aantal deelnemers 25 tot 30 personen).
Materialen

Dröes & Breebaart (1994). Amsterdamse Ontmoetingscentra: Een nieuwe vorm van ondersteuning voor dementerende mensen en hun verzorgers. Amsterdam: Thesis Publishers.
• Dröes, R.M. & Ganzewinkel, J. van (2005). Draaiboek ‘Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers’. Amsterdam: VU Medisch Centrum (2e herziende druk).
• Helpdesk Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers. VUMC. https://www.vumc.nl/afdelingen/ontmoetingcentradementie/ontmoetingscentra/ondersteuning/
• Cursus personeel Ontmoetingscentra (zie cursusprogramma op website Ontmoetingscentra)
• Dijk, A.M., Dröes, R.M., Hoek, L. van, Meiland, F.J.M. Draaiboek Laagdrempelige Psychogeriatrische Dagbehandeling met Mantelzorgondersteuning. VU medisch centrum. Afdeling Psychiatrie/Afdeling Huisartsgeneeskunde en Ouderengeneeskunde, Amsterdam, 2014.

Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 23-03-2021
Oordeel commissie

De interventie die met veel zorg is ontwikkeld en onderbouwd en die ook in het buitenland de nodige?spin-off heeft. De interventie heeft de stap naar verdere individualisering ingezet met toevoeging van de onderdelen DemenTalent, Dementelcoach en de STAR online cursus. Hierdoor ontstaat nog beter op het individu afgestemd maatwerk. De interventie is onderbouwd met het adaptatie-coping model waar prof. Droes al lang mee werkt en in ontwikkelt. De ontmoetingscentra zijn de afgelopen?zeven jaar gegroeid van 123 naar 172 centra, wat aantoont dat de interventie goed uitvoerbaar is en omarmd wordt door het veld. 

Interventie is beoordeeld door Commissie 7: Ouderenzorg (Vilans)
Onderzoek

Deelname aan het geïntegreerde ondersteuningsprogramma in een Ontmoetingscentrum blijkt een positievere invloed te hebben op de competentiegevoelens van mantelzorgers dan een reguliere psychogeriatrische dagbehandeling. Mantelzorgers geven ook aan dat zij zich door de ontvangen ondersteuning in het Ontmoetingscentrum minder belast voelen. Daarnaast hebben de Ontmoetingscentra een positiever effect op gedrags- en stemmingsontregelingen van mensen met dementie, vooral op het gebied van inactiviteit, niet-sociaal gedrag, depressie, en op de mate van zelfwaardering (aspect van kwaliteit van leven gemeten met de DQoL, Brod et al., 1999) en leidt het gecombineerde programma tot uitstel van opname in een verpleeghuis. Internationaal onderzoek naar Ontmoetingscentra (Brooker et al., 2018) laat bovendien verbetering van kwaliteit van leven zien. Meer specifiek gaat het om invloed op zelfwaardering, positief affect en zich thuis voelen (gemeten met de DQoL, Brod et al., 19

Eigenaar en contact
Eigenaar VUmc, afd. Psychiatrie
Contactpersoon Prof.dr. Rose-Marie Dröes, rm.droes@amsterdamumc.nl, 020 7885454
Verwijzingen
Interventieoverzichten