Rookvrij schoolterrein

Naam interventie Rookvrij schoolterrein
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 21-11-2019
De interventie in het kort
Doelgroep

Leerlingen en personeel van Nederlandse scholen in het primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO) en middelbaar beroepsonderwijs (MBO).

Doel

Het doel van de interventie is dat alle Nederlandse scholen in het PO, VO en MBO het schoolterrein geheel rookvrij maken en houden, met minimale neveneffecten.

Aanpak in het kort

De interventie rookvrij schoolterrein biedt richtlijnen voor implementatie van beleid gericht op een rookvrij schoolterrein, stimulansen voor schooldirecties en concrete actieplannen voor invoering en borging totdat niet roken de normale situatie is. In elke implementatiefase bieden gsa’s hun diensten ter beschikking.

Uitvoering
Type organisatie

De interventie wordt landelijk uitgevoerd op scholen. De school heeft altijd een actieve rol, omdat zij het rookvrij schoolterrein uiteindelijk, soms met hulp, zelf invoeren.

De interventie in de volledige breedte kan alleen worden uitgevoerd door landelijke opererende organisatievormen, zoals het Trimbos-instituut in samenwerking met het ‘Gezonde School’ project. Deze samenwerking maakt het werk van ‘Gezonde School- adviseurs’ voor uitvoering van de interventie mogelijk.

De interventie komt voort uit een eerder project van het Longfonds, is daarna tijdelijk via de Gezonde School ondergebracht bij de onderwijsraden en wordt sinds 2018 uitgevoerd door het Trimbos-instituut als onderdeel van het preventieproject voor het onderwijs: ‘de gezonde school en genotmiddelen’ (DGSG).

Randvoorwaarden

Contextuele (sociaal-politieke) voorwaarden voor een goede uitvoering van de interventie zijn ontwikkelingen van de Nederlandse wet en sociale normen m.b.t. roken. Een amendement tabakswet over rookvrije schoolterreinen gaat per 1 augustus 2020. Dit maakt adoptie niet tot een voldongen feit, maar draagt bij aan verandering in rookgedrag door verspreiding van rookvrij als sociale norm (amendement tabakswet van Dik-Faber, 2016). Sociale groepen die niet-roken niet als norm stellen beïnvloeden invoering van rookvrije schoolterreinen (bv. via ouders). De richtlijnen worden enerzijds als kans gezien om niet-roken op het terrein als norm te bevorderen en anderzijds als belemmering, vanwege implicaties voor rokende personeelsleden en bezoekers en risico op neveneffecten.

Ervaren belemmeringen bij invoering (m.b.t. schoolgrootte, onderwijssoort, ligging en fysieke kenmerken van schoolterreinen) blijken vaak niet onoverkomelijk voor succesvolle uitvoering. Vanuit de huidige onderzoeksresultaten lijkt het er op dat bij scholen met speciaal onderwijs en VMBO er meer knelpunten bij handhaving voorkomen, maar ook dat draagvlak bij leerlingen en ouders hier minder vanzelfsprekend lijkt terwijl dat opvallend vaak gepaard gaat met een succesvolle invoering. De grootte van scholen bepaalt de opgave om een terrein (of meerdere terreinen) met meer aanwezige leerlingen rookvrij te maken. Het beleid lijkt meer risico op overlast met zich mee te brengen op scholen waar er voor invoering ook al leerlingen net buiten het schoolterrein rookten.

Randvoorwaarden voor goede externe ondersteuning zijn dat Gsa’s gedegen kennis, ook van de lokale schoolcontext, en overtuigingskracht bezitten om een gesprek over adoptie van het beleid te voeren en om behoeften en aanbod van ondersteuning bij implementatie en borging goed af te stemmen. Hiervoor zijn faciliteiten voor de accumulatie van kennis en ervaring van externe ondersteuners vereist.

Materialen

De website www.rookvrijschoolterrein.nl bevat, afgestemd op PO, VO of MBO scholen: een stappenplan om in te spelen op bevorderende en belemmerende factoren bij invoering van een rookvrij schoolterrein, objecten voor visuele aanduiding van het verbod, instructies voor organisatoren en handhavers en verwijzingsmogelijkheden voor betrokkenen die willen stoppen met roken.

Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 21-11-2019
Oordeel commissie

Rookvrije Schoolterreinen is een systematisch en gedegen uitgewerkte interventie. De interventie biedt een goede ondersteuning voor scholen om hun schoolterrein rookvrij te maken en de interventie is goed ingebed in het integrale aanbod op dit gebied. Er zijn mooie ondersteunende materialen beschikbaar.
De commissie mist aandacht voor de verschillen tussen schooltypen; die verschillen kunnen gevolgen hebben voor de implementatie.

Interventie is beoordeeld door Commissie 2: Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (voor jeugd) (RIVM)
Onderzoek

In een landelijk representatieve steekproef van schooldirecties werd aangetoond dat het aantal scholen met een rookvrij terrein tijdens inzet van de interventie groeide, maar niet snel genoeg om alle scholen voor 1 augustus 2020 aan de wet te laten voldoen. Een substantiële minderheid van de scholen (tot maximaal de helft in het VO) maakt gebruik van externe ondersteuning en ervaart dit als neutraal of positief. Promotieonderzoek (kwalitatief en kwantitatief), uitgevoerd bij VO scholen, toonde dat:

  • De meeste scholen het merendeel van gewezen implementatie acties uitvoerden.
  • Dit leidt tot een grote kans op minder roken op het schoolterrein na t.o.v. voor invoering.
  • Veel bevorderende en belemmerende factoren worden ervaren tijdens verschillende implementatiefasen
  • De interventie is doorontwikkeld in gerichtheid op belangrijke beïnvloedbare implementatiefactoren (bv. communicatie-instructies voor omgang met weerstand).
Eigenaar en contact
Eigenaar Trimbos-instituut
Contactpersoon Liesbeth Naaborgh, rookvrijschoolterrein@trimbos.nl, 030 297 1191
Verwijzingen
Interventieoverzichten
Themapagina’s