Kanjertraining

Naam interventie Kanjertraining
Erkenningsstatus Sterke aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 10-12-2015
De interventie in het kort
Doelgroep

De doelgroepen van de Kanjertraining zijn:

  • leerlingen van 4 tot 15 jaar in het regulier en speciaal basisonderwijs (groep 1 t/m 8), en klas 1 en 2 van alle typen voortgezet onderwijs;
  • sociaal vastgelopen klassen van het regulier en speciaal basisonderwijs (groep 1 t/m 8) en voortgezet onderwijs klas 1 en 2;
  • kinderen tussen 6 en 14 jaar die problemen ervaren in de omgang met anderen. Deze kinderen worden op Kanjer-psychologen praktijken getraind in groepjes met hun ouders.

De intermediaire doelgroepen zijn ouders, leerkrachten en schooldirectie.

Doel

De Kanjertraining heeft tot doel sociale problemen zoals pesten, conflicten, uitsluiting en sociaal teruggetrokken gedrag te voorkomen of te verminderen en het welbevinden te vergroten bij kinderen en jongeren.

In de training gewerkt aan vier voorwaardelijke doelen:

  1. Kennis: kinderen hebben kennis en inzicht in gedrag en de gevolgen hiervan voor de ander.
  2. Vaardigheden: kinderen hebben meer sociale vaardigheden en vertonen minder meeloopgedrag ('benzine geven').
  3. Motivatie: kinderen zijn meer gemotiveerd om zich sociaal te gedragen.
  4. Verantwoordelijkheidsbesef: kinderen zijn zich bewust dat je kunt kiezen hoe je je gedraagt en ervaren hierin meer zelfvertrouwen.

In het onderwijs heeft bovenstaande tot doel een veilige sfeer in de klas en op school te creëren, terwijl op de psychologen praktijk de kinderen leren zich zelfredzaam op te stellen in een groep.

Aanpak in het kort

De Kanjertraining wordt schoolbreed ingezet en bevat lessen die wekelijks of om de week gegeven kunnen worden gedurende het hele schooljaar. De aanpak van de Kanjertraining komt ook tot uiting in leerkrachtgedrag, schoolbeleid en ouderparticipatie. Op psychologen praktijken wordt de training gegeven in tien lessen van 1,5 uur aan groepen kinderen met hun ouders.

De methodiek bestaat o.a. uit het oefenen van sociale vaardigheden waaronder het omgaan met pesten, rollenspelen met behulp van vier petten of handpoppen met petjes, feedback geven aan elkaar, en vertrouwensoefeningen. De petten staan voor vier typen gedrag. Kinderen verwerven inzicht in hun gedrag en dat van anderen en in de keuze die ze hierin hebben.

Uitvoering
Type organisatie

De Kanjertraining wordt landelijk toegepast op en door ongeveer 1.700 basis- en middelbare scholen, op 37 psychologische praktijken en een aantal schoolbegeleidingsdiensten.

Randvoorwaarden

Er moet voldoende draagvlak zijn bij leerkrachten en directie om de Kanjertraining schoolbreed te implementeren. Het blijkt in de praktijk dat de training het beste werkt als alle leerkrachten, intern begeleider en directie zijn opgeleid.

Materialen

Als materiaal is beschikbaar:

  • docentenhandleidingen voor het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs,
  • draaiboek/handleiding voor psychologen op de praktijken,
  • voorleesboeken en werkboeken, digibord materiaal behorende bij alle werkboeken,
  • een boek voor ouders, leerkrachten en pabostudenten met alle uitgangspunten van de Kanjertraining,
  • het boek "Meidenvenijn",
  • een boek met 99 Kanjerspelletjes,
  • een leerlingvolg- en adviessysteem voor 4- tot en met 15-jarigen (de leerlinglijst is 'COTAN-proof'). Daarbij: vier petten, handpoppen van de diertypen met petjes, en posters met kanjerafspraken.
Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Sterke aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 10-12-2015
Oordeel commissie

De studies geven sterke aanwijzingen dat deelname aan De Kanjertraining leidt tot een afname van externaliserend en internaliserend gedrag bij kinderen van 8 tot 13 jaar als deze wordt gegeven door een getrainde psycholoog of orthopedagoog. De interventie heeft positieve effecten op zelfwaardering, emotioneel welbevinden, depressieve gevoelens, agressie, verstorend en prosociaal gedrag, problemen met leeftijdsgenoten, het gevoel gepest te worden. Er zijn geen directe effecten gevonden op pesten. Dit werd in 2018 bevestigd door een onderzoek naar de effectiviteit van verschillende anti-pestprogramma’s. 

Interventie is beoordeeld door Commissie 3: Ontwikkelingsstimulering, onderwijs-gerelateerd aanbod en jeugdwelzijn (NJi)
Onderzoek

Er zijn vier onderzoeken naar de Kanjertraining uitgevoerd. Drie hebben een quasi-experimenteel design en één heeft een gerandomiseerd (RCT) design met een half jaar follow-up. Allen zijn uitgevoerd in de dagelijkse praktijk.
Vliek en Orobio de Castro (2010) vonden dat elf sociaal vastgelopen klassen (N=237) die de Kanjertraining kregen van een psycholoog, significant meer vooruitgingen dan 11 controleklassen (N=255) op zelfwaardering, emotioneel welbevinden, sociaal gedrag en relatie met de leerkracht. Tevens lieten de interventieklassen een significant grotere afname zien in agressie en depressieve gedachten dan de controleklassen. Effectgroottes (Cohen's d) varieerden van ,17 tot ,37 en van ,33 tot ,78 voor de 25% van de laagst scorende kinderen.
In een uitgebreidere studie met dezelfde opzet (Vliek, Overbeek, & Orobio de Castro, 2015, proefschrift) waarin 14 interventieklassen (N=353) werden vergeleken met 14 controleklassen (N=343) waren de effecten klein tot zelfs zeer groot: tussen ,20 en 1,55. De grootste effecten werden bereikt op klasniveau: sociaal aanvaard voelen, relatie met de leerkracht, en verstorend gedrag volgens de leerkracht. Op individueel niveau lieten getrainde kinderen een significante verbetering zien op prosociaal gedrag, depressieve gevoelens en zelfwaardering ten opzichte van de controlegroep.
In een derde studie (Vliek, Overbeek, & Orobio de Castro, 2013) bleek de Kanjertraining effectief op psychologen praktijken. De 185 kinderen die met hun ouders zijn getraind werden vergeleken met 39 wachtlijstkinderen (allen tussen 8-11 jaar). Na tien lessen rapporteerden ouders een significante afname van zowel externaliserend als internaliserend gedrag bij hun kind. Zowel agressie, teruggetrokken-depressief gedrag als sociale problemen namen af met effectgroottes tussen ,33 en ,46 (middelgroot). Na een half jaar waren de problemen nog verder verminderd bij de getrainde kinderen (effectgroottes ,45 tot 1,42).
In een RCT (Vliek, Overbeek, & Orobio de Castro, 2015, proefschrift) werden 132 kinderen met milde tot ernstige internaliserende en/of externaliserende problemen at random verdeeld over interventie- en wachtlijstcontrolegroep. Na 10 lessen met ouders en kinderen in een groep, vonden we significante effecten in de verwachte richting (met effectgrootes tussen ,28 en ,64) op oudergerapporteerde emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten en impact van deze problemen, op leerkrachtgerapporteerde gedragsproblemen, en door het kind gerapporteerde zelfwaardering, en het gevoel gepest te worden. We vonden geen effecten op pesten en prosociaal gedrag, hier bleek sprake van bodem effecten. Alle effecten bleven bestaan na een half jaar. Depressie nam zelfs significant af een half jaar na de training.

Eigenaar en contact
Eigenaar Stichting Kanjertrainingen
Contactpersoon Bart Riet, info@kanjertraining.nl, 036 - 548 94 05
Manon Dekkers, manon@kanjertraining.nl, 036 - 548 94 05
Verwijzingen
Interventieoverzichten