Functionele Training Ouderen (FTO)

Naam interventie Functionele Training Ouderen (FTO)
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 10-12-2015
De interventie in het kort
Doelgroep

De specifieke doelgroep zijn ouderen die risico lopen om fysiek minder zelfredzaam te worden als gevolg van verouderingsverschijnselen en/of een inactieve leefstijl.

Doel

Ouderen vergroten of behouden hun fysieke zelfredzaamheid door persoonlijke relevante dagelijkse activiteiten te trainen.

Uitvoering
Type organisatie

Locatie: in een voor de groepsgrootte daarvoor geschikte ruimte. Dit kan variëren van een praktijk ruimte, kleine sportzaal tot een vergaderruimte in een instelling. Organisatie: De interventie wordt in de eerste lijn uitgevoerd door geschoolde fysio- en oefentherapeuten. Deze therapeuten kunnen werkzaam zijn in een groepspraktijk/individuele praktijk of gezondheidscentrum. Ook is het mogelijk dat in een instelling werkzame therapeut de training aanbiedt voor buurtbewoners. Doorverwijzers kunnen werkzaam zijn bij zorg- of welzijnsinstellingen. Ook kunnen familie en/of
mantelzorgers ouderen attenderen op de training. Ouderen die de training al hebben doorlopen kunnen de training aanbevelen. De interventie eigenaar kan adviseren bij aanpassingen aan de lokale situatie en bij lokale implementatie.

Randvoorwaarden

Organisatorisch is de groepstraining zo in te richten dat dit passend bij de manier waarop andere groepstrainingen in de betreffende praktijk worden aangeboden. Dit vergemakkelijkt het duurzaam aanbieden van de training. Er moet tenminste 1) een structuur zijn voor aanmelding, afmelding en betaling, 2) een geschikte groepsruimte zijn, 3) oefen- en alledaagse materialen en 4) een afgesloten opbergruimte voor de trainingslogboekjes van de deelnemers.

Een netwerk wordt gevormd naar behoefte en met relevant geachte professionele en informele partners en organisaties. Het netwerk is gericht op het ontwikkelen en onderhouden van de samenwerking en het draagvlak bij de partners. Door middel van samenwerking in het netwerk wordt het bereik van ouderen, de verwijzingen en de deelnemende van ouderen aan FTO gestimuleerd, zodat professionals in ruim voldoende
mate van deelnemers kunnen worden voorzien. Voorbeelden van samenwerking zijn het samenwerken met welzijnsstichtingen, buurtwerk, (sociale) wijkteams sportverenigingen, tafeltje dekje, huisartsen,  huiszorg, vertegenwoordigers van ouderen zoals een wijkraad of bewoners- en activiteiten commissies. In de Handreiking Implementatie wordt hiervoor een omgevingsanalyse en netwerkvormingstool aangeboden en de Vraag Aanbod Analyse Monitor (VAAM) van het Nivel aangeraden om te gebruiken.
Bij de daadwerkelijke uitvoering van het programma zijn er een aantal praktische zaken waar rekening mee gehouden dient te worden en ook voortgang, nazorg, en doorstroming dienen bewaakt te worden door de
therapeut, voor algemene taken kan deze eventueel ondersteund worden door praktijk ondersteuning.
Voorbereiding en uitvoering bijeenkomsten door de therapeut.
Bij de voorbereiding van elke bijeenkomst zijn de volgende zaken van belang:

  • bepalen weke oefeningen uitgevoerd worden en deze eventueel al in de logboeken noteren 
  • gebruiksklaar maken van de ruimte 
  • de oefeningen uitzetten met de kaarten en het nummer van de oefening erbij 
  • presentielijst, logboeken en pennen klaarzetten 
  • eventueel koffie en thee gereed hebben 
  • eventueel een gastvrouw/stagiaire/praktijkondersteuning inschakelen voor ontvangst van deelnemers en schenken van koffie of thee. Een prettige sfeer verhoogd de compliance.

Groepssamenstelling door de therapeut

  • Tijdens het TNO implementatie onderzoek is gebleken dat meer dan acht deelnemers in één groep niet verantwoord is in verband met de veiligheid met één begeleider. Het minimum is gesteld op zes om nog te kunnen spreken van een groep. 
  • De groep kan een zeer gevarieerde samenstelling hebben qua ‘soort’ deelnemers. Voor de begeleider(s) betekent dit dat hij/zij voortdurend alert moet zijn op de verschillen tussen deelnemers en er ook voor zorgen dat er een klimaat ontstaat, waarin ieder tot zijn of haar recht komt met meer dan wel minder hulp.
Materialen

Documenten zijn beschikbaar om Functionele Training Ouderen (FTO) uit te kunnen voeren: 1) het scholingsprogramma voor fysio- en oefentherapeuten om FTO aan te kunnen bieden aan ouderen, 2) beschrijving van de inhoud van het programma FTO, 3) een handreiking voor fysio- en oefentherapeuten om de invoering van FTO, 4) de theoretische onderbouwing van het concept FTO. De documenten bevatten ook alle praktisch materialen.

Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 10-12-2015
Oordeel commissie

De aanpak van FTO is helder beschreven en het concept fysieke zelfredzaamheid is goed uitgewerkt. Effectstudies laten positieve resultaten zien op voorwaarden voor fysieke zelfredzaamheid zoals spierkracht en ADL. Ook zes maanden na afloop van de training waren positieve effecten zichtbaar. 

De erkenning geldt onder de volgende condities:

  • Effecten alleen aangetoond voor vrouwen;

  • Effecten aangetoond met hogere intensiteit trainen dan FTO (3x ipv. 2x per week);

  • Uitkomsten van effectstudies komen niet geheel overeen met de beoogde uitkomstmaten van FTO. 
Interventie is beoordeeld door Commissie 5: Sport en bewegen voor alle leeftijden (Kenniscentrum Sport)
Onderzoek

Onderzoek onder relatief gezonde thuiswonende vrouwen van 70 jaar en ouder is gebleken dat FTO tot grotere verbeteringen in het dagelijks functioneren leidde dan spierversterkende groepstraining en geen training. Zes maanden na afloop van de training had de functionele trainingsgroep de verbetering op het dagelijks functioneren behouden (De Vreede et al., 2004 en 2005). Uit implementatie onderzoek bleek dat de effecten op het dagelijks functioneren behouden blijven bij invoering in de dagelijkse praktijk van oefen- en fysiotherapeuten (Fleuren, 2012 en 2015).

Eigenaar en contact
Eigenaar TNO Behavioral and Societal Sciences
Contactpersoon Petra Siemonsma, petra.siemonsma@tno.nl, 088 - 8660905
Verwijzingen
Interventieoverzichten