Bordspel SeCZ TaLK; praten over relaties en seks voor jongeren met een chronische aandoening

Naam interventie Bordspel SeCZ TaLK; praten over relaties en seks voor jongeren met een chronische aandoening
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 04-06-2015
De interventie in het kort
Doelgroep

De uiteindelijke doelgroep zijn jongeren met een chronische aandoening of lichamelijke beperking in de leeftijd van 12 tot 25 jaar. De intermediaire doelgroep zijn zorgverleners in adolescentenpoli’s, behandelaars in revalidatiecentra, leerkrachten op VSO scholen, cluster 1, 2 of 3 (mytylscholen), professionals en vrijwilligers van patiëntenorganisaties met een jongerenafdeling.

Doel

Het doel van het bordspel SeCZ TaLK is relaties, intimiteit en seksualiteit op een prettige manier bespreekbaar te maken op plaatsen waar zorg, ondersteuning of onderwijs gegeven wordt aan jongeren met een chronische aandoening of beperking. Het bordspel is een hulpmiddel voor professionals (zorgverleners, behandelaars, therapeuten en leerkrachten) om seksuele gezondheid onder de aandacht te brengen.

Drie terreinen van de seksuele vorming komen aan bod tijdens het spelen van het bordspel SeCZ TaLK: informatieoverdracht (kennis), meningsvorming en het aanleren van (communicatieve) vaardigheden. De nadruk ligt op de stilte verbreken.

Jongeren met een chronische aandoening of beperking raken met elkaar in discussie onder leiding van een spelbegeleider en geven elkaar positieve feedback op het gebied van liefde en seksualiteit.

Aanpak in het kort

SeCZTaLK is een bordspel dat gespeeld kan worden met een groep van 3 tot en met 8 jongeren, onder begeleiding van een spelleider. Spelers gooien met een dobbelsteen; afhankelijk van het symbool waarop hun pion terecht komt, moet een speelkaart worden genomen van een van de drie stapels ‘Weten’, ‘Mening’, ‘Doen’. De vraag op de kaart kan heeft steeds de vorm van een stelling, open vraag, of rollenspel. In de stapels “Mening” en “Weten” liggen kaarten met stellingen of open vragen; onder de stapel “Doen” vallen vooral rollenspellen.

Uitvoering
Type organisatie

Het spel kan gebruikt worden in ziekenhuizen (adolescentenpoliklinieken), mytylscholen met een vso afdeling, revalidatiecentra, woonvoorzieningen, dagactiviteitencentra en patiëntenorganisaties.

Randvoorwaarden

In de praktijk is gebleken wanneer het spel een maal gespeeld is dit in de meeste gevallen ook een vervolg krijgt. Uit de evaluatiestudie (Van der Stege, Bakker, Van Staa, 2013) bleek dat 16% het spel één keer heeft gespeeld en 79% gaf aan het spel meer dan één keer te hebben gespeeld (5% heeft deze vraag niet beantwoord).

Een tweede keer spelen is aan te bevelen, maar dit is afhankelijk van de motivatie van de deelnemers. De professional dient dit te beoordelen.

Verder verdient het de aanbeveling om het spel in te zetten naast een ander programma rond seksualiteit, zoals Lang Leve de Liefde of Vriendschap, verkering en vrijen (Hilberink e.a.), bijvoorbeeld als introductie op het onderwerp.

Voor duurzame uitvoering van de interventie is het wenselijk dat een organisatie beleid heeft ten aanzien van seksuele en relationele vorming. De interventie kan in dit beleid worden ingebed. Hiermee kan de interventie een structureel onderdeel worden in de begeleiding van jongeren met een chronische ziekte of lichamelijke beperking.Waarmee jongeren er niet van afhankelijk zijn of hun begeleider ervoor kiest om het spel met hen te spelen.

Ervaringen met deze en andere interventies leert dat de volgende factoren bevorderend zijn voor een goede uitvoering:

  • affiniteit van de begeleider met het in gesprek gaan met jongeren met een aandoening of lichamelijke beperking over dit thema;
  • goede voorbereiding van de begeleider;
  • bekendheid van de begeleider met de groep;
  • enige bekendheid van de groep met het thema;
  • open en veilige sfeer;
  • juiste groepsgrootte (3 - 8 personen)
  • geschikte ruimte: groep moet om tafel kunnen zitten, ruimte moet voldoende privé zijn, niet zomaar toegankelijk voor anderen (deur dicht, evt. met niet storen bordje er op)
  • voldoende tijd.
Materialen

Het spel bestaat uit de volgende onderdelen:

  • 1 speelbord
  • 8 pionnen met opzetvoetje (te kiezen uit 16 verschillende pionnen)
  • 1 grote houten dobbelsteen
  • 66 kaarten (20 ‘weten’, 29 ‘mening’ en 17 ‘doen’ met in totaal 264 verschillende vragen en opdrachten)
  • 24 reactiekaarten
  • 80 fiches
  • 1 handleiding met achtergrondinformatie en antwoorden op de vragen
  • 1 folder met spelregels
Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 04-06-2015
Oordeel commissie

Het spel gaat in op de factoren die als gevolgen van chronische ziekten belemmerend werken voor het hebben van en spreken over seks en relaties. De ‘luchtige’ insteek van het spel maakt het voor de doelgroep mogelijk om gevoelige onderwerpen aan te snijden en is daarmee een sympathieke interventie en belangrijk voor de doelgroep.

Het spel is op zich redelijk eenvoudig te implementeren en maakt binnen korte tijd het thema bespreekbaar. Doordat de deelname laagdrempelig is kan dit wel ten koste gaan van de kwaliteit. De kwaliteitsbewaking door de begeleider tijdens de uitvoer verdient daarom extra aandacht.

Interventie is beoordeeld door Commissie 4: Gezondheidsbevordering en preventie voor volwassenen en ouderen (RIVM)
Onderzoek

Als onderdeel van het ontwikkelingsproces is SeCZ TaLK in 2010 gepilot onder 85 adolescenten met een chronische aandoening of lichamelijke beperking in drie revalidatiecentra en mytylscholen, een jongerenpoli en een patiëntenorganisatie (Van der Stege et al., 2010). De jongeren en hun begeleiders die spelleider waren (12) hebben het spel middels het invullen van een korte vragenlijst beoordeeld. 85% van de jongeren vond het erg belangrijk om seksualiteit en intimiteit met elkaar te bespreken; 81% vond SeCZ TaLK een goede manier om dit te doen. Meisjes waren positiever dan jongens en jongere deelnemers waren positiever dan oudere. De deelnemers van de jongerenpoli waren het meest positief. De professionals vonden het belangrijk om deze onderwerpen in hun werk te bespreken en zouden het spel aan collega’s aanbevelen.

In 2013 is een procesevaluatie uitgevoerd naar het gebruik van het spel, ervaringen met het spel, en succes- en faalfactoren bij de implementatie (Van der Staa, Van der Stege, & Bakker, 2013). Het onderzoek bestond uit een kwantitatieve websurvey die werd afgenomen bij 154 professionals, kwalitatieve interviews met 12 professionals en 5 focusgroepen met jongeren. 96 professionals (62%) zeggen dat het spel gebruikt wordt binnen de organisatie (door henzelf of door een collega). Jongeren geven aan dat seksualiteit door dit spel makkelijker wordt om over te praten en zij vinden het spel overwegend leuk.

Eigenaar en contact
Eigenaar Rutgers
Contactpersoon Manouk Vermeulen, m.vermeulen@rutgers.nl, (030) 231 34 31
Verwijzingen
Interventieoverzichten
Themapagina’s