PRISMA focus op zelfzorg (diabetes)

Naam interventie PRISMA focus op zelfzorg (diabetes)
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 18-04-2019
De interventie in het kort
Doelgroep

PRISMA is gericht op mensen met diabetes type 2 of met een verhoogd risico daarop, die de Nederlandse taal beheersen en in een groep kunnen functioneren. Voor de twee subgroepen is een specifieke PRISMA trainershandleiding beschikbaar gebaseerd op de generieke PRISMA methodiek en inhoudelijk afgestemd op de subdoelgroep.

Doel

De deelnemer heeft aan het eind van de cursus de intentie om zijn/haar leefstijlgedrag de aankomende drie maanden te veranderen op één van de volgende gebieden: voedingspatroon, activiteitenpatroon, therapietrouw of (professionele) ondersteuning en heeft hiervoor een persoonlijk actieplan opgesteld (planning).

Aanpak in het kort

Het programma bestaat uit: ‘Mijn eigen verhaal’, theorie, voedings-en beweegspellen, ‘Mijn gezondheidsprofiel’ en ‘Mijn persoonlijk actieplan’.

De filosofie kenmerkt zich door de open, respectvolle en empathische houding van de trainer.
De educatie is gericht op het actief betrekken van de deelnemer bij zijn/haar leerproces door het aanbieden van gedoseerde informatie en het stellen van (open)vragen.

Uitvoering
Type organisatie

PRISMA is geschikt voor zowel de eerste als de tweede lijn. Voor het geven van de cursus is een ruimte nodig waarin 15-20 mensen in een ronde opstelling kunnen zitten. Er moet een flap-over aanwezig zijn en er moet voldoende plaats zijn op de muren om flap-over vellen op te hangen. De ruimte kan zijn in de eigen praktijk, in een buurthuis, een zalencentrum of in het lokale ziekenhuis.

Er zijn momenteel meer dan 30 instellingen die PRISMA diabetes aanbieden. Dit zijn grote zorggroepen maar ook kleinere huisartsenpraktijken, ziekenhuizen en thuiszorginstellingen. PRISMA preventie diabetes is onderzocht in een gerandomiseerd onderzoek en wordt nog niet toegepast in de praktijk.

 

Randvoorwaarden

Uit implementatie onderzoek van PRISMA (Bader, 2015) blijkt dat draagvlak, financiering en coördinatie belangrijke organisatorische randvoorwaarden zijn bij de organisatie (zorggroep, huisartsenpraktijk of afdeling).voor een succesvolle implementatie.

Draagvlak

Het is belangrijk dat er binnen de organisatie (management en helpverleners) draagvlak en enthousiasme is voor zelfmanagement en een patiëntgerichte aanpak. Het helpt als een (huis)arts of kaderarts zelf PRISMA trainer is en/of achter de PRISMA methodiek en filosofie staat.

Kosten

Als er voldoende draagvlak is in de organisatie, dan is het belangrijk dat de reële kosten voor PRISMA inzichtelijk worden gemaakt. PRISMA wordt vaak gefinancierd vanuit pilotgelden of GEZ-gelden (tot voor kort). Als de organisatie verder wil met zelfmanagement en patiëntgerichte aanpak middels de PRISMA methodiek en een reëel beeld heeft van de kostprijs, lukt het vrijwel altijd om samen met de preferente zorgverzekeraar de financiële middelen te vinden.

Coördinatie

PRISMA vraagt net als alle andere groepsinterventies coördinatie. Als er een coördinator is aangesteld (een PRISMA trainer of iemand van het ondersteunend personeel), dan is de kans groter dat de cursussen goed gevuld worden en aan alle randvoorwaarden (locatie, catering, werving, data, trainers inplannen etc.) wordt voldaan. Als er is geen coördinator is en trainers het zelf moeten regelen zonder extra begrote tijd, dan komt het werven en plannen van de cursussen veelal in gevaar.

Daarnaast is belangrijk dat er voor de deelnemers na de PRISMA cursus voldoende (lokale) acties aanwezig zijn om hun gedrag te veranderen (stoppen met roken cursus, wandel- en sportverenigingen, diëtist, etc.). de organisatie kan dit aanbod vooraf in kaart brengen om zo de PRISMA deelnemers na de cursus beter te kunnen begeleiden.

Materialen

Voor trainers: trainershandleiding (generiek deel over methodiek en filosofie van PRISMA en specifiek draaiboek van de cursus in detail), wervingsmaterialen, evaluatieformulieren en website: www.focusopzelfzorg.nl. Er zijn twee draaiboeken: diabetes en preventie diabetes.

Voor deelnemers: ‘Mijn persoonlijk actieplan’ (samenvatting van de cursus met het gezondheidsprofiel en het actieplan), evaluatieformulieren en website: www.prismacursus.nl. Er zijn twee ‘Mijn persoonlijk actieplannen’: diabetes en preventie diabetes.

Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 18-04-2019
Oordeel commissie

De interventie is een Nederlandse vertaling van een in de UK effectief gebleken interventie. De gedragstheorieën zijn overzichtelijk uitgewerkt in een mooie compacte interventie. De opbouw van de onderbouwing wordt ondersteund door een matrix. 

Voor de uitvoering is een duidelijke handleiding aanwezig. De bijeenkomsten zijn laagdrempelig en sluiten aan bij het tijdsbestek dat mensen vaak aan gezondheid willen spenderen.

Interventie is beoordeeld door Commissie 4: Gezondheidsbevordering en preventie voor volwassenen en ouderen (RIVM)
Onderzoek

Onderzoek naar haalbaarheid, geschiktheid en acceptatie van PRISMA laat zien dat de cursussen haalbaar en uitvoerbaar zijn in de praktijk, goed gewaardeerd worden door deelnemers, inhoudelijk afgestemd zijn op behoeften en medisch profiel van de deelnemers. Succesfactoren zijn: voldoende draagvlak en enthousiasme binnen de zorggroep, financiering voor PRISMA en goede coördinatie tijdens de implementatie (aanstellen coördinator).

Effectiviteitsonderzoek naar PRISMA diabetes laat effect zien op gedrag (daling in voedingsinname, vaker houden aan een dieet, meer bewegen, vaker voetcontrole en zelfcontrole (bij insulinegebruik) (zelf- rapportage) en determinanten van gedrag (risicoperceptie (beter beeld hebben van diabetes, diabetes is ernstige ziekte) en gezondheidswinst (idee over invloed van eigen gedrag groter).

 

Eigenaar en contact
Eigenaar VUmc, afd.Medische Psychologie
Contactpersoon Suzanne Bader, prisma@vumc.nl, 020-4443410
Sabine de Groot, prisma@vumc.nl, 020-4443410
Verwijzingen
Interventieoverzichten