VoorZorg

Naam interventie VoorZorg
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 30-09-2021
De interventie in het kort
Doelgroep

De doelgroep van VoorZorg zijn (eerste) kinderen en hun moeders (als systeem), die te maken hebben met een opeenstapeling van risicofactoren in het verleden en heden, zoals huiselijk geweld, middelengebruik, financiële problemen, weinig /geen opleiding, beperkte sociale, gezondheids- en opvoedvaardigheden. Hierdoor is er een grote kans op mishandeling en verwaarlozing.

Doel

Het hoofddoel is het gezond, veilig en kansrijk laten opgroeien van kinderen in gezinnen in zeer kwetsbare situaties door cumulatie van risicofactoren. Binnen het gezin is een gezond opvoedklimaat en wordt kindermishandeling en huiselijk geweld voorkomen.

Aanpak in het kort

VoorZorg bestaat uit 40-60 gestructureerde huisbezoeken door gespecialiseerde VoorZorgverpleegkundigen tijdens zwangerschap en eerste twee levensjaren. VoorZorg heeft leeftijdsspecifieke, op de doelgroep gerichte, aandachtspunten en vaardigheidstrainingen. Zo werkt VoorZorg in een vertrouwensrelatie aan ouderschap, hechting, opvoedvaardigheden, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontwikkeling, financiële stabiliteit, relatie met partner en familie en gebruik van gemeenschapsvoorzieningen.

Uitvoering
Type organisatie

VoorZorg wordt preventief uitgevoerd bij cliënten met zwaardere problemen en risico’s, terwijl het - door de uitvoering vanuit de jeugdgezondheidszorg - toch laagdrempelig en niet bedreigend is voor de cliënt. VoorZorg is een verpleegkundig huisbezoek programma: de VoorZorgverpleegkundige komt bij de cliënt thuis, tenzij dit naar oordeel van de cliënt echt niet kan (dakloos, veel geweld of gevaar, ondergedoken, etc.), dan wordt samen naar een alternatief gezocht. Zo nodig vinden de afspraken buiten kantoortijden plaats. Daarnaast zijn er tussentijdse contacten via telefoon of sociale media.

VoorZorgverpleegkundigen zijn in dienst van een JGZ-organisatie (GGD, thuiszorgorganisatie of CJG), welke de lokale uitvoering coördineert en de kwaliteit van de uitvoering bewaakt. Indien een cliënt/ het gezin uit het werkgebied verhuist of indien een VoorZorgverpleegkundige stopt met de uitvoering, wordt VoorZorg overgedragen aan de nieuwe lokale VoorZorgverpleegkundige (mits de organisatie/gemeente VoorZorg in haar pakket heeft). Dit vindt plaats via een warme en gestructureerde overdracht bij de cliënt thuis (bij verhuizing in haar nieuwe huisvesting), met de vorige en de “nieuwe” VoorZorgverpleegkundige, waarbij het verloop tot dan toe wordt besproken evenals de aandachtspunten die er liggen.

Bij pensionering wordt gestreefd naar een geleidelijke afbouw: VoorZorg bij bestaande cliënten afmaken, geen nieuwe VoorZorgcliënten.

Randvoorwaarden

Organisatorische randvoorwaarden:

  • De licentieovereenkomst tussen NCJ en uitvoerende organisatie is een vereiste om VoorZorg te mogen uitvoeren
  • Draagvlak bij en samenwerking met alle betrokken partijen: op gemeente niveau, binnen de eigen organisatie, met de partners in de geboortezorg en het wijkteam en met hulpverlenende organisaties.
  • Zorg dragen voor voldoende gekwalificeerde personele inzet, en ondersteuning van de VoorZorgverpleegkundigen

Contextuele randvoorwaarden:

Doorontwikkeling naar aanleiding van maatschappelijke signalen en goede communicatie hierover is voor de (lokale) uitvoering van groot belang. Dit vraagt:

  • Van het NCJ:
  • Doorontwikkeling op basis van gesignaleerde trends, vragen en knelpunten, bijvoorbeeld aanmeldingen bij niet-eerste kinderen, bij > 28 weken zwangerschap en ‘gedwongen’ aanmelding onder invloed van kinderbeschermende maatregelen.
  • Communicatie en PR ten behoeve van de doelgroep of van VoorZorg, deze benutten.
  • Vragen of voorlichtingsbehoefte op lokaal niveau ondersteunen.
  • Van uitvoerende organisaties
  • Zie ook de in par. 1.3 genoemde eisen ten behoeve van de implementatie en uitvoering
  • Uitdragen van het belang en de meerwaarde van VoorZorg binnen het lokale aanbod van preventie en jeugdhulp.
  • Knelpunten en trends signaleren, rapporteren en bespreken met betrokken partijen en het NCJ.
  • Intermediair zijn tussen uitvoerenden, organisaties, gemeenten en het NCJ.
  • Actieve participatie aan landelijke bijeenkomsten betreffende de doelgroep of de interventie VoorZorg.
Materialen

VoorZorgverpleegkundigen:

  • Handleidingen (basisinformatie VoorZorg)
  • Instructies en handleidingen rondom processen en de huisbezoeken van VoorZorg gedurende het traject.
  • Instructie clliëntmateriaal en terugkerende modules

VoorZorgcliënten

  • Cliëntmateriaal
  • Terugkerende modules

Overig

  • PR materiaal (zoals brochures, factsheet VoorZorg en infographic)
  • Implementatieinformatie VoorZorg voor JGZ organisaties (implementatieplan, scholingsinformatie etc.)
  • Algemene informatie via www.voorzorg.info
Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 30-09-2021
Oordeel commissie

VoorZorg is een goed doordachte interventie die met een praktische uitvoeringsbril beschreven is. Het is een breed programma met als doel het terugdringen van (het risico op) kindermishandeling. Voor de uitvoering zijn duidelijke handvatten en materialen aanwezig. Er is aandacht voor de randvoorwaarden en een duidelijke omkadering. Effectonderzoeken laten overtuigend de meerwaarde zien van deze interventie op belangrijke uitkomstmaten (waaronder huiselijk geweld).

De commissie wil hierbij de aantekening maken dat de erkenning Goede aanwijzingen voor effectiviteit geldt voor de uitkomstmaten roken, borstvoeding, huiselijk geweld.

Interventie is beoordeeld door Commissie 2: Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (voor jeugd) (RIVM)
Onderzoek

RCT door het VU-MC (nu Amsterdam UMC) met als resultaten (Mejdoubi, van den Heijkant, van Leerdam, et al., 2013):

  • doelgroep: 98 % heeft ? 4, 72 % ? 7 risicofactoren
  • kindermishandeling: controlegroep: 19 %, VoorZorggroep: 11 % (c/V: 19/11 %).
  • huiselijk geweld: c/V: 26/19 %
  • roken:

Tijdens de zwangerschap: c/V: 48/40 %

Na de zwangerschap: c/V: 49/42 %

Roken bij de baby: c/V: 2 vs 0 sigaretten per dag

  • borstvoeding bij 6 mnd: V/c 13/6 %
  • geboortegewicht: V/c: 3147/3144 gr.

Evaluatieonderzoek VoorZorg Verwey-Jonker Instituut (Andeweg, et al, 2020)

  • cliënten zeer positief over VoorZorg, cijfer gemiddeld 9.
Eigenaar en contact
Eigenaar Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)
Contactpersoon Lieke van der Meulen, voorzorg@ncj.nl, 030-7600405
Verwijzingen
Interventieoverzichten