VoorZorg

Naam interventie VoorZorg
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 01-10-2015
De interventie in het kort
Doelgroep

De doelgroep zijn kinderen (van -9 md tot 2 jaar) van moeders met een opeenstapeling van risicofactoren zoals mishandeling en verwaarlozing, laag opleidingsniveau, huiselijk geweld, middelen gebruik in de zwangerschap, beperkte affectieve en pedagogische vaardigheden. VoorZorg is primair gericht op de kinderen, maar ook op ondersteuning van de moeders zelf.

Doel

Het hoofddoel is het terugdringen van (het risico op) kindermishandeling bij kinderen van een specifieke doelgroep jonge hoog-risico zwangeren om daarmee de ontwikkelings- en gezondheidskansen van de kinderen te vergroten.
Subdoelen:

  • De zwangerschaps- en geboorte-uitkomsten voor moeder en kind zijn verbeterd.
  • De gezondheid- en ontwikkelingskansen van het kind zijn verbeterd.
  • De persoonlijke ontwikkeling van de moeder is versterkt, zodat zij meer kan betekenen voor haar kind.
Aanpak in het kort

VoorZorg bestaat uit huisbezoeken door de VoorZorgverpleegkundige tijdens zwangerschap en eerste twee levensjaren. De huisbezoeken zijn goed gestructureerd en sluiten aan bij de zwangerschap en ontwikkeling
van het kind.

VoorZorg werkt aan gezondheid en veiligheid, persoonlijke ontwikkeling, moeder als opvoeder, relatie met partner en familie, gebruik van gemeenschapsvoorzieningen.

Uitvoering
Type organisatie

De VoorZorgverpleegkundigen zijn allen in dienst van een JGZ-organisatie (GGD, thuiszorgorganisatie of CJG), welke de lokale uitvoering coördineert en de kwaliteit van de uitvoering bewaakt. Indien een moeder/ gezin uit het werkgebied verhuisd, wordt VoorZorg overgedragen aan de nieuwe organisatie (mits deze VoorZorg in haar pakket heeft). Dit vindt plaats via een warme en gestructureerde overdracht bij de moeder in haar nieuwe huisvesting, met de vorige en de "nieuwe" VoorZorgverpleegkundige, waarbij het verloop tot dan toe wordt besproken evenals de aandachtspunten die er liggen. Door de intensiviteit van het programma kan VoorZorg worden uitgevoerd bij moeders met zwaardere problemen en risico's, terwijl het - doordat het wordt aangeboden door de jeugdgezondheidszorg en wordt uitgevoerd door een 'jeugdverpleegkundige' - toch laagdrempelig en niet bedreigend is voor de moeder. Toegevoegde waarde is dat hiermee een extra samenwerking wordt gecreëerd tussen de JGZ en andere vormen van zorg (o.a. verloskundigen, gynaecologen) en hulpverlening (o.a. zorg voor jonge moeders, wijkteams en teams of hulpverlening aan multiprobleem gezinnen).

Randvoorwaarden

Organisatorische randvoorwaarden :

Uitvoerende organisaties dienen bereid zijn de, in de licentie beschreven, afspraken na te komen voor een goede kwalitatieve uitvoering van VoorZorg. Dit betekent onder andere dat tijd en middelen vrijgemaakt moet worden voor het volgende:

  • Training van verpleegkundigen.
  • Volgen van landelijke caseconferences.
  • Aanbieden van vormen van supervisie, werkbegeleiding en intervisie.
  • Aanleveren monitorcijfers over de uitvoering van VoorZorg (jaarlijks).
  • Deelnemen van manager aan het periodieke managersoverleg.

Daarbij dienen de VoorZorgverpleegkundigen ruimte te hebben voor relatiebeheer met relevante partners, zoals verloskundigen, ziekenhuis, jeugdhulp, GGZ etc.

Contextuele randvoorwaarden:
Financiers (meestal de gemeente) moeten bereid zijn om de uitvoerende JGZ-organisaties de financiële middelen te verstrekken om VoorZorg uit te voeren. Draagvlak bij zowel gemeenten als uitvoerende organisaties is nodig om hiervoor middelen vrij te maken. Voorwaarde is dat zij het belang en de waarde van VoorZorg inzien binnen het lokale aanbod van preventie en jeugdhulp. In 2015 zijn circa 49 gemeenten bereid financieel te investeren in de uitvoering van VoorZorg. Om gemeenten bereid te blijven vinden tot financiering is zowel landelijk (door licentiehouder) als lokaal (door JGZ-organisaties) inspanning nodig op het gebied van promotie en bekendmaking van het programma.

Materialen
  • Huisbezoekhandleidingen: Gestructureerde handleidingen voor 64 huisbezoeken in zwangerschapsbaby-en peuterfase.
  • Werkdocumenten en procesafspraken.
  • Materialen voor verwijzers en deelnemers.
  • Schema videohometraining.
  • Materialen voor de trainingen.
  • Website www.voorzorg.info.
Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goede aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 01-10-2015
Oordeel commissie

De intentie van de interventie en de gepersonaliseerde aanpak spreekt de commissie zeer aan. De interventie richt zich op een belangrijke doelgroep te weten jonge, aanstaande moeders die behoren tot groep met een hoog risico op verschillende problemen.

VoorZorg bestaat uit huisbezoeken door de VoorZorg-verpleegkundige tijdens zwangerschap en eerste twee levensjaren. De interventie bevat mooie en goed gestructureerde materialen. De aanpak is laagdrempelige ingebed in de JGZ.

 

 

Interventie is beoordeeld door Commissie 2: Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (voor jeugd) (RIVM)
Onderzoek

Het programma is in Amerika gedurende 35 jaar onderzocht en op diverse punten effectief gebleken. Ook in Nederland zijn de onderzoeksresultaten zeer positief. De belangrijkste resultaten uit dit onderzoek zijn:

  • afname van kindermishandeling: In de controlegroep kwam kindermishandeling bij 19% van dekinderen voor, bij de interventiegroep die VoorZorg ontving, was dit 11 %.
  • VoorZorgmoeders roken minder tijdens en na de zwangerschap in vergelijking met de vrouwen uit de controle groep.
  • VoorZorgmoeders roken niet waar de baby bij is.
  • VoorZorgmoeders geven vaker en langer borstvoeding in vergelijking met de controlegroep, dit percentage komt overeen met het landelijke gemiddelde.
  • de VoorZorgmoeders zijn minder vaak slachtoffer van huiselijk geweld.
Eigenaar en contact
Eigenaar Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ)
Contactpersoon Lieke van der Meulen, voorzorg@ncj.nl, 030-7600405