Overbruggingsplan

Naam interventie Overbruggingsplan
Eigenaar VUMC, EMGO-instituut, afdeling Sociale Geneeskunde
Laatst gepubliceerd 25-10-2018
Algemene informatie
Korte omschrijving

Het Overbruggingsplan is een interventie waarmee de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) kinderen met overgewicht en hun ouders passende ondersteuning biedt om leefstijl in het gezin te verbeteren en daarmee verdere gewichtstoename van het kind in vergelijking met de lengtetoename te voorkomen. In de praktijk wordt het Overbrugginsplan toegepast bij kinderen van 2-12 jaar. Er wordt ingezet op de factoren: bewustzijn, attitude, sociale invloed, eigen effectiviteit en vaardigheden om zo Beweeg- en Ontbijtgedrag te bevorderen en consumptie van gezoete (Fris)dranken, Fastfood en Tussendoortjes en Televisiekijken/(spel)computeren te reduceren. De ondersteuning bestaat uit maximaal 3 vervolgconsulten na signalering van overgewicht. In het eerste consult wordt een anamnese en lichamelijk onderzoek uitgevoerd en gezamenlijk een passend veranderplan opgesteld. De vervolgconsulten richten zich op het monitoren van de voortgang en op het veranderen van (de determinanten van) leefstijlgedrag. Dit gebeurt middels motivationele gesprekstechnieken, huiswerkopdrachten en het activeren van sociale steun. Een landelijk onderzoek liet zien dat een klein effect op de BMI van kinderen met matig overgewicht kan worden bereikt.

Doel

Het doel van het Overbruggingsplan is om na signalering van overgewicht, zoals beschreven in de Richtlijn Overgewicht voor de JGZ, een verdere gewichtstoename in vergelijking met de lengtetoename door groei te voorkomen. Dit wordt bewerkstelligd door kinderen met overgewicht en hun ouders te begeleiden, inpasbaar binnen de JGZ-praktijk.

Vorm van preventie
  • Selectieve preventie
  • Ge├»ndiceerde preventie
Website(s)
Contactperso(o)n(en)
Naam Renders, Carry
Organisatie VUMC, EMGO-instituut, afdeling Sociale Geneeskunde
E-mailadres kco.emgo@vumc.nl
Telefoonnummer organisatie 020-4441712
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum beoordeling 20-09-2018
Oordeel commissie

Het Overbruggingsplan is voor de tweede keer erkend op het niveau Goed Onderbouwd. De onderbouwing is gebaseerd op het ASE-model.

Interventie is beoordeeld door Commissie 2: Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (voor jeugd) (RIVM)
Uitvoerbaarheid interventie

Het Overbruggingsplan is breed toepasbaar in de dagelijkse praktijk van de JGZ en is stevig ingebed in de JGZ-Richtlijn Overgewicht.

Aanpak in het kort

De begeleiding bestaat uit maximaal 3 vervolgconsulten aanvullend op het reguliere consult. Tijdens deze vervolgconsulten wordt een anamnese en lichamelijk onderzoek uitgevoerd en wordt gezamenlijk een haalbaar veranderplan opgesteld, uitgevoerd en gemonitord om gedragsverandering bij het kind te bewerkstelligen en daarmee gewichtstoename te voorkomen. Verschillende interventie-elementen, gericht op een verandering van determinanten van gedrag, worden hierbij toegepast.

Doelgroep

Het Overbruggingsplan is onderdeel van de JGZ-Richtlijn Overgewicht en is ontwikkeld voor kinderen van 2-18 jaar met overgewicht ter voorkoming van obesitas (geïndiceerde preventie). In de praktijk wordt het toegepast bij kinderen tussen 2-12 jaar.

Intermediaire doelgroepen:

- ouders van kinderen met overgewicht

- JGZ-professionals

Materiaal in het kort

De volgende materialen zijn ontwikkeld:

Voor JGZ professionals:

- stroomdiagram met de te volgen stappen van het Overbruggingsplan;

- E-learning motiverende gespreksvoering (via JGZ-academie);

- factsheet en informatiemap ‘praten over overgewicht’;

- toolkit voor het betrekken van ouders;

- anamneselijst.

Voor ouders:

- eet- en beweegdagboek;

- boekje met praktische tips om gezond gedrag bij het kind te ondersteunen.

Onderbouwing

De werkwijze binnen het Overbruggingsplan is gebaseerd op theorieën van gedragsverandering en richt zich op de determinanten van voedings- en bewegingsgedrag: kennis, risicoperceptie, attitude, sociale steun, eigen effectiviteit en vaardigheden. De anamnese tijdens het eerste consult draagt bij aan vergroten van bewustzijn rondom gezond voedings- en bewegingsgedrag en een gezond gewicht. Bovendien geeft deze inzicht in de gezinssituatie en thuisomgeving. Motiverende gespreksvoering wordt ingezet om de attitude van ouders en kinderen positief te beïnvloeden en hen te ondersteunen bij het opstellen van een haalbaar, concreet veranderplan op het gebied van gedrag en daarbij behorende activiteiten. De eigen effectiviteit van deelnemers wordt vergroot door ze positieve ervaringen op te laten doen in het veranderplan en hen aan te zetten tot en te ondersteunen bij het experimenten met gedrag bijv op het gebied van voorbeeldfunctie of (opvoedings)vaardigheden. Huiswerkopdrachten dragen bij aan het bewustzijn van gedrag, geven inzicht in belemmeringen en succesfactoren en bieden input voor feedback om daarmee het veranderplan bij te stellen. Bovendien heeft de JGZ een belangrijke rol in de wijknetwerken waarbinnen de ouders en kinderen kunnen worden geholpen aan een extra steuntje in de rug (sociale steun).

Onderzoek

Uit een landelijk onderzoek onder vijfjarige kinderen werd na 2 jaar geen significant effect op de BMI gevonden in de totale populatie. Wel werden kleine effecten aangetoond onder kinderen met matig overgewicht. Het onderzoek liet in de totale populatie geen significante effecten zien op middelomtrek of de BOFT-gedragingen. Wel gingen kinderen in zowel de interventie- als de controlegroep gedurende de studieperiode relatief minder zoete dranken drinken. In aanvullende analyses werd aangetoond dat de kinderen die minstens 3 consulten hadden ontvangen significant vaker aan de aanbevolen hoeveelheid van maximaal 2 zoete drankjes per dag voldeden. Wanneer televisie kijken werd besproken tijdens het consult was er een significant grotere kans dat kinderen minder vaak meer dan de aanbevolen duur van 2 uur televisie per dag keken.

Document(en)
Thema
Leefstijlonderwerpen
  • Lichamelijke activiteit / beweegstimulering
  • Overgewicht
  • Voeding
Setting
Setting
  • Instelling voor jeugd en gezin
Doelgroep
Leeftijd 0 tot 18
Geslacht Beide
Doelgroep
  • Algemeen publiek
  • Gezondheidsbevorderaars / preventiewerkers
  • Kinderen / jongeren
  • Ouders / opvoeders
Methodiek
Activiteiten en methodieken
  • Spreekuur / consult
  • Voorlichting op maat
Beleid / ketenontwikkeling / organisatie
  • Advies / consultatie
  • Procesgerichte interventie
Uitvoeringslocatie
Schaal van uitvoering Landelijk
Verwijzingen
Interventie verwijzingen
Thema verwijzingen