Overbruggingsplan

Naam interventie Overbruggingsplan
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 20-09-2018
De interventie in het kort
Doelgroep

Het Overbruggingsplan is onderdeel van de JGZ-Richtlijn Overgewicht en is ontwikkeld voor kinderen van 2-18 jaar met overgewicht ter voorkoming van obesitas (geïndiceerde preventie). In de praktijk wordt het toegepast bij kinderen tussen 2-12 jaar.

Intermediaire doelgroepen:

  • ouders van kinderen met overgewicht
  • JGZ-professionals
Doel

Het doel van het Overbruggingsplan is om na signalering van overgewicht, zoals beschreven in de Richtlijn Overgewicht voor de JGZ, een verdere gewichtstoename in vergelijking met de lengtetoename door groei te voorkomen. Dit wordt bewerkstelligd door kinderen met overgewicht en hun ouders te begeleiden, inpasbaar binnen de JGZ-praktijk.

Aanpak in het kort

De begeleiding bestaat uit maximaal 3 vervolgconsulten aanvullend op het reguliere consult. Tijdens deze vervolgconsulten wordt een anamnese en lichamelijk onderzoek uitgevoerd en wordt gezamenlijk een haalbaar veranderplan opgesteld, uitgevoerd en gemonitord om gedragsverandering bij het kind te bewerkstelligen en daarmee gewichtstoename te voorkomen. Verschillende interventie-elementen, gericht op een verandering van determinanten van gedrag, worden hierbij toegepast.

Uitvoering
Type organisatie

De interventie wordt uitgevoerd door organisaties die zich bezighouden met Jeugdgezondheidszorg, zoals GGD’en, Thuiszorgorganisaties, gemeentes en zelfstandige Stichtingen. De interventie vindt plaats op locatie van de JGZ organisatie.

Randvoorwaarden
  • Financiering en tijd: De JGZ-medewerker moet de mogelijkheid krijgen om de extra consulten uit te voeren. De interventie is inpasbaar binnen het BTP en LPK.
  • De JGZ-medewerkers moeten beschikken over bepaalde competenties:
  • kennis over signaleren van overgewicht
  • kennis hebben van de oorzaken van overgewicht
  • vaardig zijn in het gebruik van Motivational Interviewing (MI)-technieken en coaching
  • vaardig zijn om ouders te motiveren tot gedragsverandering.

Voor gesprekstechnieken (o.a. motiverende gespreksvoering, oplossingsgericht werken) is veel aandacht in de opleiding maar ook in nascholingen en periodieke trainingen. In het position paper ‘Samen voor de Jeugd’ van AJN Jeugdartsen Nederland, Verpleegkundigen Maatschappij en Gezondheid en Nederlandse Vereniging voor doktersassistenten (2016) worden onder andere als randvoorwaarden voor kwaliteit van de JGZ gesteld: (https://vng.nl/files/vng/publicaties/2016/20161102_position_paper_samen_voor_de_jeugd.pdf):

  • Ruimte voor periodieke training in gespreksvaardigheden en voor invoering van nieuwe richtlijnen (kunde).
  • Periodieke toetsing van vaardigheden, intervisie en reflectie op elkaar.
  • Innovatie door stimuleren van een open houding en tijd voor dialoog zowel in de organisatie als met ouders, jeugdigen en onze ketenpartners.

Gemeenten, JGZ-organisaties en professionals zijn zelf verantwoordelijk voor deze randvoorwaarden.

  • Contextueel gezien is een belangrijke randvoorwaarde dat de JGZ-medewerker kennis heeft over het zorg- en welzijnsaanbod in de wijk. Preventieprogramma’s ter voorkoming van overgewicht bij kinderen en adolescenten in de JGZ hebben het meest zin als zij onderdeel uit maken van een integrale aanpak waarin een verscheidenheid aan relevante (uitvoerende) partijen, aan interventies en aan leefomgevingen worden betrokken om gezond eet- en beweeggedrag te stimuleren. Dus bij voorkeur heeft de gemeente een integrale aanpak van overgewicht. Hierbij is een goede afstemming en samenwerking met andere zorg- en wijkprofessionals van belang, waarin de JGZ professional een centrale rol kan spelen.
Materialen

Voor JGZ professionals:

  • stroomdiagram met de te volgen stappen van het Overbruggingsplan;
  • E-learning motiverende gespreksvoering (via JGZ-academie);
  • factsheet en informatiemap ‘praten over overgewicht’;
  • toolkit voor het betrekken van ouders;
  • anamneselijst.

Voor ouders:

  • eet- en beweegdagboek;
  • boekje met praktische tips om gezond gedrag bij het kind te ondersteunen.
Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum erkenning 20-09-2018
Oordeel commissie

Het Overbruggingsplan is voor de tweede keer erkend op het niveau Goed Onderbouwd. De onderbouwing is gebaseerd op het ASE-model.
Het Overbruggingsplan is breed toepasbaar in de dagelijkse praktijk van de JGZ en is stevig ingebed in de JGZ-Richtlijn Overgewicht.

Interventie is beoordeeld door Commissie 2: Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (voor jeugd) (RIVM)
Onderzoek

Uit een landelijk onderzoek onder vijfjarige kinderen werd na 2 jaar geen significant effect op de BMI gevonden in de totale populatie. Wel werden kleine effecten aangetoond onder kinderen met matig overgewicht. Het onderzoek liet in de totale populatie geen significante effecten zien op middelomtrek of de BOFT-gedragingen. Wel gingen kinderen in zowel de interventie- als de controlegroep gedurende de studieperiode relatief minder zoete dranken drinken. In aanvullende analyses werd aangetoond dat de kinderen die minstens 3 consulten hadden ontvangen significant vaker aan de aanbevolen hoeveelheid van maximaal 2 zoete drankjes per dag voldeden. Wanneer televisie kijken werd besproken tijdens het consult was er een significant grotere kans dat kinderen minder vaak meer dan de aanbevolen duur van 2 uur televisie per dag keken.

Eigenaar en contact
Eigenaar VUMC, EMGO-instituut, afdeling Sociale Geneeskunde
Contactpersoon Renders, Carry, kco.emgo@vumc.nl, 020-4441712
Verwijzingen
Interventieoverzichten
Themapagina’s