Psychische problemen in de familie

Naam interventie Psychische problemen in de familie
Erkenningsstatus Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 28-06-2016
De interventie in het kort
Doelgroep

De cursus richt zich op volwassen naasten van mensen met psychische problemen die behoefte hebben aan ondersteuning bij het omgaan met hun naaste met psychische problemen. Er zijn versies van de cursus voor naasten van mensen met schizofrenie, borderline en depressie. Daarnaast is er een algemene versie van de cursus

Doel

PIF heeft als doel: voorkomen van depressieve klachten bij volwassen naasten van mensen met psychische problemen door vermindering van hun ervaren overbelasting en het vergroten van hun ervaren grip op de situatie.

Aanpak in het kort

Deelnemers werken met begeleiding van een cursusleider in een groep aan het vergroten van hun ervaren grip op de situatie. In tien bijeenkomsten van ongeveer twee uur komen kennisvergroting (o.a. psycho-educatie), vaardigheidstraining (assertiviteit, cognitieve gedragstherapie, problemsolving therapie), empowerment en lotgenotencontact aan de orde. Een terugkombijeenkomst twee à drie maanden na afloop.

Uitvoering
Type organisatie

De cursus dient op een goed bereikbare, laagdrempelige locatie plaats te vinden. PIF werd voorheen als selectieve of geïndiceerde preventie voornamelijk aangeboden door instellingen voor de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Dit aanbod neemt af omdat geïndiceerde preventie een taak van de huisartsenzorg is geworden. Daarnaast doen gemeenten een beperkt beroep op organisaties voor GGZ voor de uitvoering van selectieve preventie, wat als onderdeel van collectieve preventie een taak is van de gemeenten. Waar PIF wel door gemeenten bij een GGZ-organisatie wordt ingekocht, wordt de cursus meestal niet op een GGZ-locatie aangeboden. PIF wordt op dit moment nog weinig aangeboden in de huisartsenzorg maar POH’s-GGZ hebben hiervoor wel interesse.

Randvoorwaarden

Voor een goede uitvoering van de cursus is het nodig dat de cursusleiders een training hebben gevolgd. Deze training wordt op aanvraag aangeboden door het Trimbos-instituut. Cursusleiders moeten in de gelegenheid worden gesteld om de training te kunnen volgen. Ook is ruimte voor intervisie gewenst. Daarnaast dienen aanbieders van de interventie hun sociale kaart en doorverwijsnetwerk op orde te hebben en deelnemers aan de cursus indien nodig gericht en tijdig door te kunnen verwijzen naar aanvullende of vervolghulp.

Materialen

Er is een handleiding voor de cursusleider en een werkboek voor cursisten. De handleidingen zijn beschikbaar in vier versies. Deze zijn bekend als:

  1.  Psychiatrie in de familie (voor naasten van mensen met diverse psychische problemen)
  2. Omgaan met borderline
  3. Omgaan met mensen met een depressie
  4. Psycho-educatie voor familieleden van mensen met schiziofrenie
Document(en)
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Datum erkenning 28-06-2016
Oordeel commissie

Psychische problemen in de familie is een gedegen interventie met een actuele (recente cijfers) en goede theoretische onderbouwing. Onderzoek (twee voor- en verschillende nametingen) naar de interventie (mantelzorgers van mensen met schizofrenie en psychische problemen) toont aan dat de ervaren belasting vermindert en welbevinden toeneemt.

Er is een uitgebreid handboek beschikbaar voor de verschillende doelgroepen (mantelzorgers van o.a. mensen met depressie, borderline en schizofrenie). De cursus is geschikt voor de huisartsenpraktijk door POH-GGZ en maakt onderdeel uit van de Generieke module Ondersteuning familiesysteem en mantelzorg.

Interventie is beoordeeld door Commissie 4: Gezondheidsbevordering en preventie voor volwassenen en ouderen (RIVM)
Onderzoek

Uit pilot-onderzoek (N=178; schizofrenie-versie) bleek dat de cursus aantrekkelijk is voor de doelgroep. Gemiddeld rapportcijfer was een 8. Bovendien ervoeren de deelnemers na afloop van de cursus significant minder belasting en meer welbevinden (Bransen & van Mierlo, 2007). Een andere pilot-studie (N=94, algemene versie) liet eveneens een significante afname in ervaren belasting en depressieve klachten zien. Rapportcijfer voor de cursus was gemiddeld een 7,5 (Bransen e.a. 2013). Vergelijkbare interventies zijn in meerdere RCT’s in het buitenland onderzocht en effectief gebleken voor het verminderen van ervaren belasting en toename van psychische gezondheid (Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGZ (2016)).

Eigenaar en contact
Eigenaar Trimbos-instituut
Contactpersoon Els Bransen, ebransen@trimbos.nl, 030-2971100